Şarman: Tarih ve Modernite, Mekanik ve nostalji Arasında

Şarman, sadece primitif bir müzik aleti değil, iki yüzyıl boyunca sokak kültürü, teknik zekâ ve en yoksul sınıfların müziğe erişimini simgeleyen karmaşık bir sosyokültürel fenomen. Onun evrimi, seçkin aristokratik eğlence aracından şehir folklorunun bir atribütüne, ardından da müze ve sanat yansıtma nesnesine kadar, toplum, teknoloji ve sesin algılanmasındaki temel değişimleri yansıtıyor.

1. Teknik doğa: ağaç ve kartonda kaydedilmiş müzik

Şarmanın temelinde, programlanabilir mekanik müzik çalma prensibi yatıyor. Bu, fonograf öncesi dönemdeki analog "oynatıcı". Kalbi, derinlemesine yerleştirilmiş şaftlar (şaft çubuğu) içeren bir çubuk (silindir) veya daha sonraki modellerde perforasyonlu karton bandı (kitap müziği). Çubuğun döndürülmesiyle şaftlar metalik dişli (t. n. "dişli") ile temas eder ve onları çalır. Her diş belirli bir notaya ayarlanmıştı.

Anahtar element, mekanizma ve hava sistemi (organda olduğu gibi), rıhtımın döndürülmesiyle çalıştırılır. Hava, ahşap veya metalik borularda basınçlandırılır ve kapakların açılmasıyla, valliğin yönetiminde çalışan, ses çıkaran. Böylece, şarman, minyatür taşınabilir orgen otomat.

2. Tarihsel yol: salonlardan paristik bulvarlara ve rüslü saraylarına

• Kaynaklar (XVIII. yüzyıl): Şarmanın ataları, Avrupa'nın kiliselerinde ve zengin evlerde bulunan sabit mekanik orgalar. İlk taşınabilir araçlar, muhtemelen Almanya veya İtalya'da (şarman kelimesi, Fransızca chant - şarkı ve orgue - organdan gelir, Almanca Drehorgel veya İtalyanca organetto aracılığıyla) ortaya çıktı. İlk başta bu, aristokrasi için pahalı araçlar, operadaki modüler ariyeleri çalıyorlardı.

• Sokak şarmanının altın çağı (XIX. yüzyıl): Üretim maliyetinin düşmesiyle şarman, bir halk olayı oldu. Viktorian Londra, Paris bulvarları ve Petrograd saraylarında, şarman şarkıcısı figürü ortaya çıktı - genellikle yalnız dolaşan, İtalyan veya Alman göçmen müzisyen. Repertuvarı, bir çubuğa "işlenmiş" 6-8 melodiden oluşurdu: popüler romanlar, halk şarkıları, operadaki kesitler (örneğin, "Tosca"'dan Kavardossi ariası veya Schubert'in "Serenade"). Şarman, en yoksul mahallelerde müzik hitlerini dağıtan ilk halk medyası oldu.

• Şehir yoksulluğu ve romantizmin bir simgesi: Edebiyat ve resimde, şarman şarkıcısının imajı ikili. Bir yanda, yoksulluk, hüzün, sosyal taban (Mopassan'ın hikayelerinde veya Dostoevski'nin erken eserlerinde) bir simge. Diğer yanda, serbest gezgin, sanatı halka getiren romantik bir imaj (Aleksey Blok'un şairliği, Polenov'un "Moskova Düğün Mahallesi" tabloları).

• İlginç bir gerçek: Rüslü İmparatorluğu'nda şarman şarkıcıları genellikle yalnız değil, akademik hayvanlarla (kırmızı ceketli bir maymun veya eğitilmiş bir ayı) ve subay kızlarla (genellikle çalınmış veya satın alınmış çocuklar, onlara şarkı söyletmek ve para toplamak zorunlu hale getirilmiş) sahneleşirdi. Bu, sokak eğlencesinin sert yüzüydü.

3. Çağın sona ermesi ve yokolma nedenleri

Şarman'ın bir halk olayı olarak çöküşü, XIX-XX yüzyılın başında birkaç nedenle hızla gerçekleşti:

1. Teknolojik devrim: 1890'lı yıllardan itibaren ortaya çıkan ve geniş bir repertuvar sunan, daha iyi ses kalitesi ve çoğaltma olanağı sunan gramofon ve patефон, şarman'ın 8 melodisi olan çubuğunu yeniledi.

2. Urbanaştırma ve ses ortamındaki değişiklik: Motorların sesi, tramvaylar ve radyo, sessiz, monoton şarman sesini neredeyse duyulmaz ve rahatsız edici bir anachronizme dönüştürdü.

3. Sosyal reformlar ve polis kontrolü: Büyük şehirlerin yetkilileri, sokak gürültüsü ve yoksullukla mücadele ederken, şarman şarkıcılarının faaliyetlerini sınırlamaya veya yasaklamaya başladılar, pahalı lisanslar talep ettiler.

4. Modernite: Sanat ve hafıza alanında ikinci doğuş

Bugün, şarman ölü değil, utilitarist eğlence alanından kültürel miras, sanat ve felsefi metafor alanına geçiş yaparak yeniden doğdu.

• Müze eseri ve canlı yeniden yapım: Şarmanlar, müzik müzelerinin koleksiyonlarının gururu (örneğin, Brüksel, Berlin, St. Petersburg). Enthusiastler ve ustalar (endereksiz argonotlar), eski sanatı destekleyerek, eski sanatı korur, restorasyon yapar ve yeni araçlar inşa eder.

• Sanatsal yansıtma nesnesi: Şarmanın mekanikliği, tekrar ve hafif çalınmışlıkla sesi, modern sanatta bir metafor oldu.

  • Sinemada: Sesi, eski Avrupa'nın vizüelleştirilmesinin neredeyse zorunlu bir özelliği (Federico Fellini, Jean-Pierre Jeunet'in "Amélie" filmleri).

  • Müzikte: Şarman imajını Dmitry Shostakovich (İngiliz şairlerinin sözlerine dayalı "Altı Roman") ve şarman sesini elektronik müzikte melankoli ve "döngüsel" zamanın bir simgesi olarak kullanır.

  • Edebiyat ve felsefede: Şarman, fatum, sonsuz tekrar, absürd güçlü bir simge. Bulgakov'un romanındaki "Şarman"ı hatırlayın, Sathanın balosunu önceden alan veya Walter Benjamin'in mekanik olarak yeniden üretilebilir sanatın yansıtılan bir imaj olarak felsefi olarak anlamlandırmasını.

• Şehir bayramları ve performansın bir atribütü: Noel pazarlarında, tarihi festivallerde, tiyatro sahnelerinde tekrar şarman şarkıcısıyla karşılaşabilirsiniz. Ancak artık bu, yoksul bir müzisyen değil, geçmişe gömülme teklif eden artistik stilizatör. Aracı, hayatta kalma aracı değil, bilinçli bir kültürel alıntı.

• DIY kültürü ve kibernetik: Müziği fiziksel bir ortamda programlama prensibi (silindir, perforasyonlu band), modern mühendisler ve müzisyenleri, analog ve dijitalin çatışmasında çalışan, komputer çipleri veya kinetik ses heykelleri için "şarmanlar" oluşturan ilham veriyor.

Sonuç

Şarman, Aydınlanma döneminin teknolojik bir harikasından, endüstri öncesi şehrin bir simgesine ve sonunda modern dünyada bir kültürel arketipe kadar yolculuk etti. Tarihi, ses kontrolü, demokratikleşmesi ve "analog" doğrudanlığına olan nostalji hikayesi.

Bugün, şarman, mevcut müzik olarak değil, zamanın sesi olarak çalıyor - mekanik, biraz çatlamış, birkaç basit melodide odaklanmış. Bize, müziğin nadir, fiziksel olarak hissedilebilir bir olay olduğu, dolaşan mekanik sanatçı tarafından pencereye getirilen bir dünyayı hatırlatıyor. Bu, onun süregelen değerinin: ilerlemeye atılmış olsa bile, kolektif hafıza, melankoli ve mekanizmaları canlandırma arzusu olan insanlığın yadsınamaz arzusu olarak yeniden doğdu.

Permanent link to this publication: