Достоевский mirasının insanîyyeti: niçin karanlık ruhu bizlere insan olmak öğretir

Fyodor Mikhailovich Dostoevsky, genellikle en karanlık, en şiddetli, en "karanlık" Rus edebiyatının klasiklerinden biri olarak adlandırılan bir yazardır. Kahramanları öldürür, hain olur, derinliklere düşer, inanç ve akıl kaybeder. Sayfaları acı, yoksulluk, çaresizlikle doludur. Bu dünya insanîyyet — sevgi, insanseverlik ve bireysel değerler öğretisi ile nasıl bir ilişki içinde olabilir? Ancak Dostoevsky, tüm dünya kültüründe insan ruhunun en ateşli ve derin koruyucularından biri haline geldi. Onun insanîyyeti tatlı değil, duygusal değil, cehennemin içinde doğar, bu yüzden bu kadar güçlüdür.

Illüzyonsuz insanîyyet: insan, nasıl olduğunu biliyor

Dostoevsky'nin XVIII. yüzyıl aydınlarından veya onun birçok modern meslektaşından, ilerleme ve akıl inancına sahip olanlardan ne kadar farklı olduğunu anlamak zorundayız? İnsanı idealize etmez. İnsan içinde bir hayvan, bir melek yaşadığını biliyor; çoğu zaman hayvan daha güçlü çıkar. Kahramanları "iyi yoksullar" veya "güzel çete üyeleri" değil, canlı insanlardır, onların alçaklık, korkaklık, kibir ve umutsuzluğu vardır. Ancak, bu onun insanîyyeti: insanı, o kötü olduğunda bile yüz çevirmemek, onda bir ışık aramak.

Raskolnikov'u örnek alsın. Kötü bir kadını öldürür ve "güçlünün hakkı" teorisiyle kendini savunur. Roman boyunca onun içsel cehennemi görürüz: koşuşturur, hastalanır, akıl kaybeder. Dostoevsky ona kolay bir yol vermez. Ancak sonunda ona umut verir — Sona via, Hıristiyanlik teslimiyeti. Bu cinayetin bir mazereti değil, en düşük insanın bile sevgi için kayıp olmadığını ifade eden bir iddiadır. Dostoevsky'nin insanîyyeti, insanın ölmüş olup olmadığını düşünmemesi, hala yaşıyorsa demektir.

«Besler» olarak uyarı: inançsız insanîyyet değil insanîyyet

«Besler» romanında Dostoevsky, insanın üstün anlamla bağlantısını kaybettiği zaman ne olduğunu gösterir. Bu, maddi olmayan bir insanîyyet, etik bir dayanak olmayan fikirlerin kendi tersine dönüşeceği konusunda bir uyarı romanıdır. «Besler» kahramanları — aydınlar, devrimciler — dünya yeniden düzenlemek isterler, ancak yöntemleri yıkım, şiddet ve ölümle sonuçlanır. Dostoevsky, eğer Tanrı yoksa her şeyin serbest olduğunu iddia eder, ancak sadece ateizmi korkutmakla kalmaz — insanların merhametsizlikten kaçınmama maliyetini gösterir.

Ve bu, onun insanîyyet paflosu: insanı kendinden kurtarmak istemek. "Süperinsan" olma peşinde koşmanın cezalarını uyarır — başkalarının hayatına sahip olma hakkı olan. Bu anlamda, insanîyyetin en iyi, bozulmamış halinde devam etmesini sürdürür — başkalarının görüşlerine tolerans göstermek değil, her insanın hayatına karşı titiz bir yaklaşımdır.

«İdiot»: güzellik ve merhamet

«İdiot» romanının kahramanı Prens Myshkin, muhtemelen Rus edebiyatında en nadir insanîyet'tir. Onun propagandası yapmaz, öğüt vermez, ceza vermez. Sadece merhamet eder. Onun iyilikçilik hali neredeyse hastalıklıdır, kötülüğü görmemesi neredeyse aptallıktır. Ancak, bu kahraman gerçek insanîyyetin ne olduğunu gösterir: "insanlığa" teorik sevgi değil, belirli bir insana, hatta bu insan kötü bir kadın veya alçak bir egosentrikse bile, belirli bir sevgi.

Myshkin, Nastasya Filippovna, Aglaya, Rogozhin'i kurtarmaya çalışır ve yenilir. Dünya onun safiyetine çok sert. Ancak, onun yenilgisi ideanın yenilgisi değildir. Dostoevsky, iyi bu dünyada güçsüz olabilir, ancak iyi tek şeyin bizim insan olduğumuzu yaptığını gösterir. Myshkin'in insanîyyeti zaferli değil, trajiktir, ancak yok olmaz.

«Karamazov Kardeşler» olarak insanîyyetin sentezi

Dostoevsky'nin son romanında insanîyyet kozmik zirveye ulaşır. Burada net kahramanlar yoktur: kardeşlerin her biri — Aleş, İvan, Dmitry — insan ruhunun bir parçasıdır. İvan, Tanrıya karşı kalkışmasıyla — Dostoevsky'nin ciddiye aldığı bir entelektüel müdahale. Onun argümanlarını sessizleştirmez, onları merkeze yerleştirir. Ancak cevap, "Büyük İnkvizisör Efsanesi" — özgürlüğün inançsızlıkla dönüşeceği, sevginin acımsızlıkla boşluğa dönüşeceği hakkında bir masaldır.

Final sahnesi — Aleş'in taşın üzerindeki konuşması, çocuklara iyi ve kötülük, yaşam ve ölüm hakkında unutmamalarını söylemesi — Dostoevsky'nin insanîyyetinin zirvesidir. Reçeteler sunmaz, cennetin dünyada olacağını vaat etmez. "Dünya ne kadar kötü olursa olsun iyi olun" der. Bu zor, neredeyse imkansız. Ancak bu, önemi olan tek şeydir.

İnsanîyyet ve acı: niçin Dostoevsky bu kadar çok acı hakkında konuşur

Birçok kişi Dostoevsky'yi aşırı şiddetle suçlar. Kahramanları acı çeker, çeker, öler. Ancak onun için acı, amaç değil, bir yoldur. Acı yoluyla insan kendini gerçekten görür, acı yoluyla merhamet eder, acı yoluyla Tanrıya veya insanîyyete ulaşabilir. Dostoevsky'nin insanîyyeti, acıyı inkar etmez — acının son nokta olmadığını söyler.

O, insanın sadece acıdığında büyük eylemlere yetişebildiğini gösterir. Raskolnikov'un suçu, onun içsel acısı, umutsuzluğunun bir sonucudur. Ancak onun dirilişi de acılarla başlar — suçunu kabul etmek, acıyı kabul etmek. Dostoevsky, acı yoluyla yeniden doğan insan inancına sahiptir ve bu edebiyatta en güçlü insanîyyet fikirlerinden biridir.

Bugün hala okunmasının nedeni: niçin Dostoevsky hala dünyanın en okunan ve çevrilen yazarlarından biri kalır

Dostoevsky'nin doğumundan neredeyse iki yüzyıl sonra, Dostoevsky hala dünyanın en okunan ve çevrilen yazarlarından biri kalır. Neden? Çünkü insanîyyeti eskileşmemiştir. Onun söyledikleri, zamanla bağımlı olmayan şeylerdir: sevgi ve nefret, inanç ve şüphe, özgürlük ve sorumluluk. Teknolojinin geliştiği ve değerlerin çoğu zaman bulanıklaştığı bir dünyada, Dostoevsky bize insanın sadece bir biyolojik nesne veya bir sistemin unsuru olmadığını hatırlatır. O, bir bireysel, ve onun içsel dünyası, koruma gerektiren bir evrendir.

Onun insanîyyeti bir utopia değil. İnsana karşı sağduyulu bir bakış, ancak umudu kaybetmez. O der ki: evet, dünya şiddetlidir, insan kötü ve zayıftır. Ancak, başka olabilir. Ve seçim her zaman onun elindedir. Bu, Dostoevsky'nin en büyük insanîyyeti: insanın seçim özgürlüğünü bırakır, her şey karşıtlığa rağmen.

Sonuç

Dostoevsky mirasının insanîyyeti, iyi insanlar hakkında güzel bir masal değil. Kompleks, sert, ancak derin insanî bir felsefedir. İnsanın iyi olduğunu söylemez. İnsanın daha iyi olabileceğini, umutsuzluğa kapılmadıkça der. Onun öğütü, ruhun en karanlık köşesinde de ışık bulabilmek, aramayı bırakmamak. Kitapları, bir yargı değil, merhamet davetiyesi. Ve onun sayfalarını okuduğumuz sürece, insan olmak hakkında bu konuşmayı sürdüreceğiz. Belki de bu, insanîyyetinin en büyük gücü budur.

Permanent link to this publication: