Çeçetka Sovyetler Birliği'nde: ideolojik şüphelerden genel bir popülerliğe

Arka plan: «Yabancı» dansı kültürel izolasyon şartlarında

Çeçetka (steppa) Sovyetler Birliği'ndeki tarihi, Batılı kültürel fenomenin Sovyet ideolojik sisteminin gerçekliklerine karmaşık uyumunun parlak bir örneğidir. ABD toplu kültürünün sembolü olarak doğan dans, «burjuva» sanatından şüpheli bir sanat olarak başlayıp, tanınmış olsa da sıkı bir şekilde düzenlenmiş bir estrada türüne dönüştürülmek zorunda kalmıştır. Evrimi, Sovyet kültürel politikasının ana etaplarını yansıtır: 1930-40'lı yılların izolasyonundan «atesizlik»e ve statükon döneminin stilizasyonuna kadar.

1. Savaş öncesi dönem: sızma ve ilk yasaklar

Sovyet halkının çeçetka ile ilk teması 1920'lerin sonlarından 1930'lu yıllara kadar sessiz ve daha sonra da sesli sinemalar aracılığıyla gerçekleşmiştir. Fred Astaire ve Nicholas kardeşlerin yer aldığı filmler, izleyicileri sanatsallığıyla etkileyen teknikleri sergilemiştir. Ancak resmi kültürel politika, ona şüpheli yaklaştı. «Kosmopolitizm» ve Batıya karşı boyun eğme ile mücadele kapsamında, step, «burjuva serbestiyetçiliği» ve «несоветская» estetik olarak algılanmıştır.

Buna rağmen, doğal bir ilgi ortaya çıkmıştır. Tekrarlanan hevesliler, Alexander Tsarman gibi ilk profesyonel stepistlerden biri, bu yönde ilerlemek için nadir filmler ve açıklamaları incelemeye çalışmıştır. Ancak savaşa kadar çeçetka, devlet kolektiflerinin repertuvarına girmeyen bir kenar ilgi olarak kalmıştır.

İlginç bir gerçek: 1930'lu yıllarda Sovyetler Birliği'nde benzersiz bir olay vardı — «çeçetka orkestraları», ritmik desenler sadece ayaklarla değil, bu amaçla uyarlanmış ev aletleri (sayılar, yazı makineleri, yıkama tahtaları, tencereler) ile de çalınırdı. Bu, Amerikan stepine karşı bir «proletarya» yanıtıydı, ideolojik olarak güvenli bir alternatif bulma çabasıydı.

2. Savaş sonrası dönem ve «atesizlik»: caz aracılığıyla yasallaştırma

Kaliteli bir dönüşüm, 1950'li yılların ortalarında, Khrushchev'in «atesizlik» dönemi ve Moskova'daki Dünya Gençlik ve Öğrenci Festivali (1957) ile başladı. Festivalde yer alan yabancı kolektifler, modern çeçetka gösterdiler ve bu, Sovyet gençliğine kültürel bir şok yaşattı. Aynı zamanda caz'a olan ilgi de yeniden doğdu, çeçetka ile tarihsel olarak bağlantılıdır.

Bu dönemin ana figürü, Georgiy Mayorov oldu — ilk Sovyet çeçetka ikilisi «Bратья Глоц» (Mikhail Ozerov ile birlikte) kuran sanatçı. Mayorov, sınırlı kaynaklar (filmler, plaklar) kullanarak Broadway stepinin tekniklerini yeniden yaratmayı ve Sovyet estradasına uyumlandırmayı başardı. Stili, muhteşem netlik, hız ve «orkestrasyon» — karmaşık ritmik desenler yaratma yeteneği ile dikkat çekiyordu.

3. Popülerliğin zirvesi: estrada kolektifleri ve televizyon

1960-80'li yıllarda çeçetka, birkaç faktörün etkisiyle Sovyet toplu kültürünün ayrılmaz bir parçası haline geldi:

1. Estrada sistemi: Çok sayıda VİA (vokal-instrumental orkestralar) ve dans kolektifleri, devlet filarmonilerinde programlarına etkileyici, «ateşli» unsurlar olarak çeçetka numaraları eklediler. Step, dinamik, iyimser ve teknik bir estrada dansının sinonimi haline geldi.

2. Televizyon ve sinema: Konserlerin düzenli olarak yayınlanması, «Mavi sönüm» ve yeni yıl «Ogon'yok» programları, önde gelen stepistleri halka mal oldu. Çeçetka, popüler sinema filmlerinde, özellikle «Karnevalnaya noch» (1956), «Dzhentlmeny udachi» (1971, burada Evgeniy Leonov karakteri çeçetka dansını beceriksizce çalmaya çalışır) ve özellikle müzikal komedilerde, «Svoimi rukami» (1957) gibi, yer aldı.

3. Orkestral estetik: ABD geleneğinden farklı olarak, Sovyetler Birliği'nde çeçetka, daha çok «sinhronik, orkestral bir dans» olarak gelişti. İdeal bir uyum yansıtan titiz yapılar, kolektivistik ideali yansıtıyordu. Bu yaklaşımın en tipik örneği, 1966 yılında kurulan ve çeçetka numaraları büyük bir koreografik ölçekte yer alan, Nadежда Надеждина yönetimindeki « Ritmy planety» orkestrası oldu.

4. Sovyet özelliği: ideoloji, estetik, pedagoji

Çeçetka Sovyetler Birliği'nde bazı benzersiz özelliklere sahiptir:

• Ideolojik nötralizasyon. Dans, tarihsel köklerini (Afrika ve İrlanda kültürü, ABD sosyal bağlamı) kaybetmiştir. Abstrakt bir «ritm sanatı» olarak tanımlanmış ve Sovyet insanının yetkinliği ve neşesi gösteren bir gösterge olarak değerlendirilmiştir.

• Akademizm ve düzenlenme. Eğitim, genellikle sanatçı faaliyetleri (DK, kulüpler) sistemlerinde, klasik dans yöntemlerinden alınan katı metodikler ile yürütülmüştür. Caz stepinin ruhunu oluşturan improvizasyon, neredeyse hiç uygulanmamış, yerini sabit sahneler almıştır.

• «Sovyet glamarı». Stepistlerin kıyafetleri (fraklar, smokinler, parıltılı elbiseler), başarılı, zarif bir sanatçı imajı yaratmış ve «burjuva» parıltısını dozajlı, estetize edilmiş bir şekilde sergileme fırsatı sunmuştur.

5. Miras ve etki

Dünya trendlerinden izole olmasına rağmen, Sovyet çeçetka okulu, mükemmel ustalar yetiştirmiştir: Владимир Кирсанов, Татьяна Звеняцкая, «Сестры Качалины» ikilisi. Onların sanatı, teknik mükemmellik ve görsellik üzerine odaklanmıştır.

SSCB'nin dağılmasından sonra bu sanatçılar ve öğretmenler, Sovyet geleneği ile dünya sahnesi arasındaki köprüyü oluşturmuştur. Çoğu, yeni nesil Rus dansçılarına ahenksiz bilgiye erişim sağlamak için özel okullar açtı.

Sonuç: «Demir perde» arkasında ritm

Çeçetka Sovyetler Birliği'nde, kültürel çalım ve uyum tarihidir. Orijinal sosyal ve etnik bağlamlarından uzaklaştırılmış ve «Sovyetleştirilmiştir»: kolektif, teknik olarak mükemmel, siyasi olarak nötr bir estrada gösterisi haline getirilmiştir. Sovyet insanına, Batılı kültürün en ifadesel — ritmik — ifadesiyle yasal, dozajlı bir temas imkanı sunmuştur. İdeolojik yasaklardan resmi konserlerin süslemesine geçen Sovyet çeçetka, kendi benzersiz geleneğini yaratmıştır. Dünya avantgاردaki arayışlardan biraz geri kalmış olsa da, güçlü bir icra ustalığı plastiği oluşturmuş ve post-Sovyet dönemde de talep görmüştür.

Permanent link to this publication: