İyilikseverlik Etik'in Ana Primi: Evrensel Aksimanın Bilimsel Bir Bakış Açısı

"İyilikseverlik" ("iyi yap" veya "iyilik yarat") ilkesi genellikle bir ahlaki maksim olarak incelenir, ancak evrimsel biyoloji, nörobilim, psikoloji ve sosyoloji gibi alanlarda edebi temellere sahip bir fenomen olarak da analiz edilebilir. Bu ilke sadece bir emrediş değil, aynı zamanda karmaşık sosyal sistemlerin, insan toplumunu da içeren, hayatta kalma ve gelişim mekanizmalarını sağlayan derin yapıların bir yansımasıdır.

Evrimsel-biyolojik temel: Altruizm olarak adapтивная стратегия

Evrim teorisi açısından, karşılıksız "iyilikseverlik" paradoksal gibi görünür, çünkü bireyin hayatta kalma şansını azaltmalıdır. Ancak, bu durumun sabitlenmesini açıklayan birkaç mekanizma vardır:

Yakınlık seçimi (W. Hamilton teorisi). Yakınlara yardım etmeyi teşvik eden genler, kendi genlerinin hayatta kalmasını sağladığı için yayılabilir. Burada "iyilik" genişleyici uyumun artırılmasını amaçlar.

Rekipsel (karşılıklı) altruizm (R. Trivers teorisi). "Sen bana, ben sana". Karşılıklı yardımlaşmayı uygulayan bireyler uzun vadede kazanır. Bu mekanizma, "hilebazları" tespit etme ve etkileşimleri hatırlama için gelişmiş bilişsel yetenekler gerektirir. İyilikseverlik, sürdürülebilir koalisyonlar kurma stratejisi haline gelir.

Grup seçimi. Kooperasyon ve yardımlaşma (iyilikseverlik) daha yaygın olan gruplar, egocentric davranışın baskın olduğu diğer gruplarla rekabet ederken avantaj elde edebilir.

Sonuç olarak, iyilik duygusu, insan toplumunda kültür ve ahlak tarafından hipertrofize edilen "genetik bir temel" altında yatar.

İyilikseverlik nörobilimi: Ödül sistemi ve yansıyıcı nöronlar
Günümüz nörobilimleri, iyi niyetli eylemlerin beyinde temel ödüller (yemek, para, zevk) ile aynı alanları aktive ettiğini göstermektedir.

Mezolimbik sistemin aktivasyonu. Bir insanın altruist bir eylemde bulunması veya bunu planlaması halinde, vental area of the cortex (VTA) ve nucleus accumbens, dopamin salgılayan ve motivasyon ve zevkle ilişkili bir nöromediatör olan ventral tegmental area (VTA) ve nucleus accumbens aktive olur. Bu durum "yardımcı eylem eyyafesi" olarak bilinir.

Islandia lobu ve ön omurga korusunun rolü. Empati ve sosyal duyguların işlenmesine ilişkin bu alanlar, başkalarının acılarını gördüğümüzde ve yardım etme arzusu duyduğumuzda aktif hale gelir. Yansıyıcı nöronlar, başkalarının durumunu "gerçekten hissetmemizi" sağlar ve merhametin nörobiyolojik temelidir.

Okositoksin — "güven ve cömertlik hormonu". İyi niyetli eylemlerin yapılması ve alınması, bağımlılığı artırır, korku ve endişeyi azaltır, güven seviyesini ve işbirliği için hazırlığı artırır.

Sonuç olarak, beyin, iyilikseverliği içsel olarak hoş ve motive edici kılar.

Psikolojik ve sosyal etkiler: İyi niyetin toplumsal bir iyilik

Makro düzeyde, iyilikseverlik ilkesi toplumun sürdürülebilirliği için temel işlevler yerine getirir:

Transaksiyon maliyetlerinin azalması. Yardım ve güvenin normal olduğu bir toplumda, kontrol, koruma ve mahkeme davaları gibi kaynakların daha az harcanması gerekir. İyilikseverlik, sistemin genel verimliliğini artıran gayri resmi bir sosyal kurum olarak işlev görür.

Sosyal sermayenin güçlenmesi. İyilikseverlik uygulamalarından kaynaklanan güven, karşılıklılık normları ve vatandaş katılımı ağları, sosyal sermayenin temelini oluşturur. Yüksek sosyal sermaye, ekonomik refah, nüfusun sağlığı ve krizlere karşı direncin artışıyla ilişkilidir.

İndividualın psikolojik iyiliği. Pekiştirmeli psikoloji (örneğin, Sunita Любомирски'nin çalışmaları) gibi birçok araştırma, prososyal davranışın ( gönüllülük, hayırseverlik, yardım) kendi mutluluğunu ve yaşamdan memnuniyeti artırmak için en güvenilir yollarından biri olduğunu göstermektedir. Bu, olumlu geri bildirim yaratır.

Tarihsel ve felsefi dayanak: Kategorik imperatif'ten utilitarianizme

İyilikseverlik ilkesi, birçok etik sistemin merkezinde yer alır:

I. Kant ve kategorik imperatif. Kant'ın borç üzerine değil, sonuçlar üzerine odaklandığına rağmen, "kendine ve herkesin kendine olarak insanlığa her zaman amaç olarak değil, sadece araç olarak yaklaş" formülasyonu, başkalarının iyiliğini saygı göstermeyi ve teşvik etmeyi gerektirir.

Utilitarianizm (I. Bentham, J.S. Mill). En fazla sayıda insanın en fazla mutluluğunu sağlama (faydalılığın maksimizasyonu) ilkesi, genel refahı artıran eylemleri artırmayı doğrudan emredir.

Religioso etik sistemleri. "Nasıl istersen, başkalarına da öyle davran" ("Zincirin en zayıf halkası" olarak bilinir) ahlaki kuralı, Hıristiyanlık, Musevilik, İslam, Budizm ve Konfusyanizm'de karşılaşılan, karşılıklı iyilikseverlik ilkesinin doğrudan bir formülasyonudur.

Örnekler ve modern araştırmalar
Gözlemci etkisi ve bu etkinin aşılması. Darly ve Latane'nin klasik deneyi, insanların başkalarının varlığına rağmen yardım etme olasılıklarının daha düşük olduğunu göstermiştir (sorumluluk dağılımı). Ancak, bu etkinin bilinmesi ve bireysel bir şahsa doğrudan yardım çağrısı yapmak, iyilikseverliğin olasılığını önemli ölçüde artırır.

İşbirliği oyunları. "Suçlunun dilemması" veya "Güven oyunu" gibi ekonomik deneylerde, insanların yabancılara bile işbirliği ve güven göstermeye istekli olduğunu ve bu, tekrarlanan etkileşimlerde herkesin kazanmasını sağladığını göstermiştir.

Global riskler ve iyilikseverlik. 21. yüzyılda, iyilikseverlik ilkesi küresel ve nesil arası ölçekte genişletilmiştir. İklim değişikliğiyle mücadele, mültecilere yardım, biyoçeşitliliğin korunması - "genişletilmiş iyilikseverlik" formlarıdır ve bu, soyut "diğer" ve gelecek nesiller için yöneliklerdir.

Sonuç

İyilikseverlik etik'in ana ilkesi olarak, sadece iyi niyetli bir dilek değil, aynı zamanda pazarlıklı ve derinlemesine biyoloji ve psikolojimize kök salan bir strateji olarak ortaya çıkar. İndividual düzeyde (neurokimyasal ödül, mutluluk), grup düzeyinde (bağlantıların güçlenmesi, hayatta kalma) ve toplumsal düzeyde (maliyetlerin azalması, sermayenin artışı) faydalıdır. Bilim, iyi niyetli olmanın doğal olduğunu ve kültür ve etik sistemlerin sadece bu doğal eğilimi yetiştirdiğini ve rasyonelleştirdiğini göstermektedir. Kompleks problemlerle karşı karşıya olan dünyada, işbirliği gerektiren ilkelere dayalı olarak, iyilikseverlik ilkesi, hayatta kalma ve sürdürülebilir kalkınma için gerekli bir şart haline gelir. Bu, sosyal ve psikolojik sermayeye yapılan bir yatırım olup, bu dövizin getirisini birey ve toplumun genelinde alır.

Permanent link to this publication: