Dickens ve Arkadaşları Foster: Victoriana İngiltere'sinde Geni ve Yöneticinin Sinbiyozu

Giriş: Yaratıcı İkili olarak Toplumsal Bir Fenomen

Charles Dickens (1812-1870) ve John Foster (1812-1876) arasındaki ilişkiler, edebiyat tarihinin derin, çok boyutlu ve profesyonel olarak gerekli olan sanatçı ve «sistem adamı» arasındaki birliğinin benzersiz bir örneği temsil eder. Foster, sadece bir arkadaş değil, edebiyat ajanı, iş yöneticisi, ilk eleştirmen, editör, ruh huzurunu sağlayıcı ve ilk biyografiydi. Onların kırk yıllık dostluğu, Dickens'in Victorian edebiyat pazarının karmaşık dünyasında maksimum verimlilikle işlev görmesine olanak tanıyan ve aynı zamanda yaratıcı olmasına izin veren önemli bir kurum haline geldi. Bu ikili, yazarın işçiliğinin profesyonelleşme sürecini ve edebiyat impresario figürünün doğuşunu gösterir.

1. Foster olarak «dış yönetici» ve ticari koruma

Dickens, devasa bir yaratıcı enerjiye sahip, duygusal, impulsif ve çoğunlukla maddi ve yasal konularda pratik olmayan biriydi. Foster, hukukçu eğitimi almış ve gazeteci olarak çalışmış biriydi ve onun vazgeçilmezi bir bariyer haline geldi.

Yayıncılarla pazarlıklar. Foster, tüm mali pazarlıkları yürüttü, sözleşmeleri imzaladı ve Dickens için rekorlu ücretler elde etti. Onun sayesinde Dickens'in satışlardan alınan paylar (royalty) yerine tek seferlik ödeme yerine rüçhanlı bir koşul elde ederek finansal bağımsızlık kazandı. Ayrıca, Dickens'in eserlerini okumak için avantajlı sözleşmeler düzenledi.

Çalınma koruması. Uluslararası yazarlık haklarının yokluğunda ABD yayıncıları, ödeme yapmadan Dickens'i rahatça bastılar. Foster, bu süreci biraz olsun kontrol altına almak ve minimal bir gelir elde etmek için ABD'deki eşzamanlı yayımlamalar düzenledi.

Yaşamsal ve aile krizlerinin çözümü. Foster, Dickens ile 1858 yılında yaşadıkları zorlu ayrılma sırasında eşleri Catherine ile arasındaki çatışmada aracı olarak görev yaptı, rahatsız edici yasal ve iletişim formalitelerini üstlendi.

2. Foster olarak ilk okuyucu ve Dickens'in «vicdanı

İş rolü yanı sıra, Foster, kritik öneme sahip yaratıcı bir işlev de yerine getirdi.

İdeaların «deneyim alanı». Dickens, Foster'a tamamen güvendi ve gelecekteki tüm eserlerinin planlarını en erken aşamalarda onunla tartıştı. Foster, ilk dinleyici ve eleştirmendi. Onun görüşü, senaryonun gelişimini ve karakterlerin şekillenmesini etkileyebiliyordu. Örneğin, Foster, Dickens'i «Antik Dükkanlar» (Oliver Twist)'in başlangıçta trajik sonunu yumuşatmak ve küçük Nell'in yaşamını korumak için ikna etti (rağmen Dickens, bu teslimiyetinden sonradan pişmanlık duydu).

Senaryonun mimarı. Bilindiği gibi, Foster, Dickens'e «Mrs. Gamp» (Martin Chuzzlewit)'i epizodun ötesine taşıyarak sürekli bir komik karakter haline getirmek için fikir verdi. Ayrıca, «David Copperfield» ve «Cold House» yapılarının yapısında aktif olarak yer aldı.

Yaratıcı sürecin koruyucusu. Foster, kâğıtları, düzeltme sayfalarını ve bölüm planlarını topladı ve daha sonra belgeler üzerine dayalı olarak ayrıntılı bir biyografi yazmak için bunları sakladı.

3. Sosyal asansör ve ortak ilgi

Onların dostluğu, aynı zamanda iki self-made man, alt sınıfın en altından yükselenler arasında bir ittifaktı.

Dickens: Vakum fabrikasında çalışan bir memurun oğlu.

Forster: Newcastle'dan bir kasap çocuğu. İkisi de çalışkanlık ve yetenekleri sayesinde Londra'nın edebiyat ve gazetecilik elitine yükseldi. Onları liberal siyasi görüşleri, sosyal reformlara ve tiyatroya (Forster, tiyatro eleştirmeniydi) olan ilgi birleştiriyordu. Forster, Dickens'i radikal gazeteciler ve politikacılar çevresine tanıştırdı.

4. Çatışmalar ve dostluğun sınırları

İdillilik tam olmasa da, Foster, Dickens tarafından «Muhteşem» (The Magnificent) olarak bilinir ve biraz gösterişli ve öğretici bir yapıya sahip, yazara pedantikliği ve dikkatliliği ile sinir verebiliyordu.

Özel okumalar hakkında anlaşmazlıklar. Foster, konservatif bir yönetici olarak, Dickens'in yorgun edici ve sağlık için riskli olan halka açık okumalarını uzun süre karşı çıkardı, bu durumun büyük bir yazarın itibarı altında olduğunu düşündü. Dickens, halkla doğrudan temas kurmak ve büyük paralar kazanmak isteyerek onun tavsiyelerini göz ardı etti.

Stilde çatışmalar. Foster,Dickens'in aşırı derecede melodramatik veya satirik hiperbolik olduğunu düşündüğü bazı şeyleri eleştirdi.

İntikam. Foster, Dickens'in genç yazar Wilkie Collins ile olan yakın dostluğunu onaylamadı, onun daha bohem bir yaşam tarzı olduğunu düşündü.

Yine de bu çatışmalar, ittifakı tehdit etmedi. Dickens, Foster'a ihtiyaç duyuyordu ve Foster, dostunun geniyetini hizmet etmek olarak gördüğü şeyin anlamını gördü.

5. Ana miras: «Charles Dickens'in Hayatı»

Dickens'in ölümünden sonra Foster'ın rolü zirveye ulaştı. Ruh huzuruyu sağlayıcı olarak, edebiyat mirasını ve aile finanslarını yönetti. Ancak en önemli çalışması, üç ciltlik «Charles Dickens'in Hayatı» (1872-1874) olmuştur — kişisel mektuplar, günlükler ve konuşmalara dayalı olarak yazılmış, bugüne kadar önemli olan ilk ve en önemli biyografi. Foster, kanonik ve yumuşatılmış bir imaj oluşturmak amacıyla, örneğin Ellen Ternan ile olan ilişkinin ayrıntılarını gizlemeyi amaçladı. Bu biyografi, on yıllar boyunca Dickens'in ulusal bir kutsal, «yoksulların dostu» olarak algılanmasına ton verdi, karmaşık ve çelişkili doğasını gizledi.

Sonuç: Yaratıcı çiftin diyalektiği

Dickens ve Foster, romantik geni ve aydın yöneticinin diyalektiğini temsil eder. Foster olmadan, Dickens, belki de yeterince parlak ama yayıncılar tarafından sömürülen ve borç içinde olan, yasal çatışmalara gömülmüş bir yazar kalabilirdi. Foster olmadan, Dickens, sadece yetenekli bir gazeteci ve eleştirmen olurdu.

Onların ittifakı, mükemmel güven ve işbirliği üzerine kurulu pragmatik bir sinbiyozdu: Dickens, dünyaları yaratırken, Foster, bu dünyalar arasındaki köprüleri inşa eder ve Victorian toplumunun yasaları, pazarı ve gelenekleri ile gerçek arasındaki köprüleri kurar. Bu ittifak, birinin diğerinin yaratıcı cesaretini mümkün kılmak için ticari yetkinliğinin birleştiği bir ittifaktıydı. Onlar, sanatın modern dünyada zaferi için sadece ilhamlı bir yaratıcıya değil, aynı zamanda sadık, akıllı ve azimli bir «direktör»e ihtiyaç olduğunu kanıtladılar. Bu anlamda, onların dostluğu, büyük sanatçı ve prodüktör veya ajan arasındaki modern ilişkilerin örneği oldu — bu ilişkiler, bugünkü kültürel endüstrinin olmazsa olmazlarıdır.

Permanent link to this publication: