İklim Migrasyonu: Ekoloji, Hukuk ve İnsan Hakları'nın Sınırlarında Küresel Bir Sorun

Arka Plan: Antroposen Döneminde Yeni Bir Migrantler Sınıfı

İklim mülteciliği, çoğunlukla iklimle ilgili faktörlerle ilgili ani veya kademeli çevresel değişiklikler nedeniyle kalıcı ikamet yerlerini terk etmek zorunda kalan insanların hareketidir. Bu, homojen bir olay değil, sellerden geçici göçe kadar, yaşanamaz hale gelen bölgelerden kaçışa kadar çeşitli durumlar spectrumidir. İklim mültecileri (sıklıkla "iklimsel göçmen" terimi kullanılır) uluslararası hukuk için yeni bir tehdit oluşturur çünkü 1951 yılında Женева Konvansiyonu tarafından tanımlanan "mülteci" sınıflamasına girmemektedir, bu da hukuki bir boşluk ve insan haklarının ihlali tehdidi yaratmaktadır.

Motivasyonlar: Yavaş Değişimlerden Acil Kатаstroflara

İklim mülteciliği, iki kategoriye ayrılmış bağlı faktörlerin karmaşık bir kompleksinden kaynaklanır:

Yavaş başlayan süreçler (slow-onset events):

Deniz seviyesinin yükselmesi: Küçük ada devletlerinin (Tuvalu, Kiribati, Maldives) ve kıyı metropollerine tehdit oluşturur. 1 metrekarelik bir yükselme, 145 milyon insanın yaşadığı yaşanamaz bölgeleri tehlikeye atabilir.

Çölleşme ve toprak bozukluğu: Üretilen toprakların ve taze su kaynaklarının kaybı, tarım sektörünü zayıflattır ve "çaresizlikten göç"e neden olur. Afrika'nın Sahel bölgesi, bu konudaki bir örnek.

kuraklık ve su yokluğu: ABD'nin güneybatısındaki "Bin Yıllık Kuraklık" veya Mekong Nehri havzasındaki benzer kuraklıklar gibi sürekli kuraklıklar, tüm bölgeleri yaşanamaz hale getirir.

Acil ani olaylar (rapid-onset events):

Uraganlar, siklonların ve sellerin sıklığı ve yoğunluğunun artması. Örneğin, 2019'da Mozambik'te meydana gelen "İdai" siklonu, yüz binlerce insanın göç etmesine neden oldu.

Çöl yangınları, Avustralya'daki "Kara Yaz" (2019-2020) gibi, tamamen köyleri yok eden kатаstroflar.

Önemli bir ayrıntı: İklim faktörü nadiren izole bir şekilde hareket eder. Bu, "tehdit çarpanı" (threat multiplier) olarak hareket eder ve mevcut toplumsal-ekonomik savunmasızlığı, politik istikrarsızlığı ve kaynaklar için çatışmaları şiddetlendirir. Örneğin, 2006-2010 yılları arasındaki Suriye'deki kuraklık, kırsal sakinlerin şehirler içine iç göçüne katkıda bulunmuş ve sosyal gerginliği artırmış, iç savaşın ön koşullarından biri olmuştur.

Ölçekler ve "Sıcak Noktalar": Sayılar ve Tahminler

İklim mültecileri sayısının tahminleri, yöntemsel zorluklar nedeniyle değişir (iklimi diğer nedenlerden nasıl ayırmak?). Ancak tahminler korkunç:

2021 yılında "Groundswell" raporunda Dünya Bankası, 2050 yılına kadar altı bölgede (Brezilya, Kuzey Afrika, Afrika'nın Saha'nın Güneyi, Orta Avrupa ve Orta Asya, Güney Asya, Doğu Asya ve Pasifik Okyanusu) 216 milyon insanın iç iklim mültecisi olabileceğini tahmin ediyor, eğer acil önlemler alınmazsa ve emisyonların azaltılması ve uyum sağlanmazsa.

Temel çıkış bölgeleri: Mekong Deltası (Vietnam), Bangladeş ve Hindistan'ın kıyı bölgeleri, Sahel bölgeleri (Burkina Faso, Mali), Orta Amerika ("Kuru Koridor"), Pasifik Okyanusu'ndaki küçük ada devletleri.

Örnek: Bangladeş, en savunmasız ülkelerden biri. Deniz seviyesinin 1 metrekarelik bir yükselmesi, ülkenin %17-20'sini kaybetmesine neden olabilir ve yaklaşık 20 milyon insanın göç etmesine neden olabilir. Bugün, düzenli seller ve toprak tuzlanması, kırsal sakinleri Dacca'ya itiyor ve megacity "tuzakları" yaratıyor.

Yasal Boşluk: Neden "İklim Mültecileri" Yok

Yasal açıdan "iklim mülteci" terimi hatalıdır ve uluslararası hukuk tarafından tanınmamaktadır. 1951 yılında imzalanan Mülteci Statüsü Konvansiyonu, ırk, din, ulusal kimlik, belirli bir toplumsal gruba üyelik veya siyasi inanç gibi nedenlerle zulüm gören kişilere koruma sağlar. Ekolojik nedenler bu listeye dahil değildir.

Bu, bazı sorunlara neden olur:

Koruma reddi: Sadece iklim nedeniyle yerinden edilmiş kişiler, geri dönüşün ölümle eş anlamlı olduğu halde, mülteci statüsü alamaz ve bu statü ile ilgili uluslararası koruma alamazlar.

İç göçmenler: Çoğu iklim göçü, ülkeler içinde gerçekleşir (örneğin, kırsal alanlardan şehirlere). Bu insanlar, genellikle herhangi bir sistematik destek ve hukuki koruma olmadan kalırlar.

"Statü olmayan göçmenler": Sınırı geçmeleri durumunda, yasadışı göçmenler haline gelirler ve bu durum, istismar ve deportasyon risklerini beraberinde getirir.

İlerici girişimler: Bazı ülkeler, çözüm yolları arıyor. Yeni Zelanda, 2017-2018 yıllarında Pasifik Okyanusu adalarının sakinleri için özel bir insani vize oluşturma fikrini değerlendirmiş (ama kabul etmemiştir). 2020 yılında BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği (OHCHR) Ioane Teitiota v. Yeni Zelanda davasında, devletlerin insanların yaşamlarını tehdit eden iklim felaketlerine gönderemeyeceğini kabul etmiştir (ancak belirli bir sığınma nedeni bulunmamıştır). Bu önemli bir örnektir.

Sosyal-ekonomik ve İnsani Sonuçlar

Şehir-«kabul edenler» üzerindeki baskı: Hızlı şehirleşme, altyapı, konut, işgücü pazarı üzerinde baskı yaratır ve sosyal eşitsizliği şiddetlendirir.

Kültürel kimlik kaybı ve geleneksel yaşam tarzı: Anadolu halkları (Aляска'daki İnuitler, atollu halklar) için göç, yüzyıllar boyunca toprakla ve kültürel mirasa bağlanmış olan bağlantının kaybı anlamına gelir.

Çatışmaların şiddetlenmesi: Su, çayır gibi tükenen kaynaklar için rekabet, Afrika'nın Çad Gölü bölgesinde olduğu gibi yerel çatışmalara neden olabilir.

Psikolojik yaralar: Evden ayrılma, güçsüzlük ve belirsizlik duygusu, ciddi zihinsel sorunlara yol açabilir.

Reaksiyon Stratejileri: Uyum, Koruma ve Göç Yönetimi

Uluslararası toplum, aşağıdaki paradigamların çerçevesinde yanıtlar arıyor:

Planlı göç (planned relocation): Yüksek risk bölgelerden toplulukların organize ve zamanında yeni, güvenli yerlere taşınması. İnsan haklarına saygı, toplulukların katılımı ve büyük miktarda kaynak gerektiren karmaşık bir süreç. Örnek: Fiji'deki köylerin yeniden yerleşimi.

Yerinde uyum (in-situ adaptation): Altyapıya (barajlar, uyarı sistemleri), sürdürülebilir tarım, ekosistemlerin (fırtına koruma için mango ormanları) yeniden oluşturulmasına yatırım yapma, insanların kalmalarını sağlamak için.

Göç yollarının genişletilmesi: İklim streslerine karşı özel vizeler, bölgesel serbest dolaşım anlaşmaları oluşturma («uyum göçü» fikri).

Global girişimler: 1998'de kabul edilen İç Göç İlkeleri ve 2018'de kabul edilen Güvenli, Düzenli ve Legal Göç için Küresel Anlaşma (Global Compact for Safe, Regular and Orderly Migration), doğal felaketleri ve iklim değişikliğini göç nedenleri olarak tanımakta, ancak önerge niteliğindedir.

İlginç bir gerçek: 2022 yılında Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO), son 50 yılda hava, iklim ve suyla ilgili doğal afetlerin sayısının 5 kat arttığını açıkladı. Ancak erken uyarı sistemlerinin iyileşmesi sayesinde ölümlerin sayısı neredeyse 3 kat azaldı. Bu, uyum ve hazırlık yatırımlarının hayat kurtarmak ve potansiyel olarak zorunlu göçün ölçeklerini azaltmak olasılığını göstermektedir.

Sonuç: İklim mülteciliği olarak kaçınılmaz bir gerçek

İklim mülteciliği, gelecekteki bir hipotez olmaktan çıktı ve milyonlarca insan için mevcut bir gerçek haline geldi ve atmosferde birikmiş sera gazlarının bir sonucu olarak kaçınılmaz bir sonuçtur. En iddialı emisyon azaltma hedeflerine rağmen, belirli bir ısınma ve bu ile ilgili insan hareketleri seviyesi zaten belirlenmiştir. Bu nedenle, XXİ yüzyılın ana sorusu, bu akışı tamamen durdurmak değil, insancıl, adil ve dayanışmacı bir şekilde yönetmek nasıl olacaktır.

Bu, üç düzeyde acil eylemler gerektirir:

Azaltma: Krizin nedenleriyle mücadele - felaketin ölçeklerini sınırlamak için emisyonların radikal olarak azaltılması.

Uyum ve sürdürülebilirlik: Savunmasız topluluklara büyük ölçekli yatırım yapma, onların kalmalarını sağlamak için.

Yasal yaratıcılık ve dayanışma: İklimsel adalet ilkelerine dayalı yeni uluslararası hukuki mekanizmalar geliştirme, gelişmiş ülkelerin kriz için tarihsel sorumluluğunu tanıyan. Bu sorunun ihmal edilmesi, sadece insani felaketler değil, aynı zamanda küresel istikrarı da tehdit eder. Göç politikasının geleceği, iklim mültecisini tehdit olarak değil, aynı zamanda yaşam, yaşanabilirlik ve güvenli bir geleceğe sahip insan olarak görebilmemize bağlı olacaktır.
© library.tr

Permanent link to this publication: