A. S. Homyakov bir Angloman olarak: Slavofilizmin kalbinde bir Batıcı paradoksu

Giriş: İngiltere felsefi bir denge unsuru olarak

Aleksey Stepanoviç Homyakov (1804-1860) erken Slavofilizmin merkezi figürüdür; öğretileri Batı rasyonalizminin eleştirisi ve Rus Ortodoks topluluğunun özgünlüğünün savunulması ile ilişkilendirilir. Ancak kişiliği ve entelektüel yolu derin bir paradoks içerir: Homyakov tutkulu bir Angloman idi. İngiltere'ye olan ilgisi yüzeysel bir gündelik merak değil, derin felsefi ve dini bir nitelik taşıyordu. İngiltere onun için genel olarak "Batı" değil (ki bunu rasyonalist, kişiliksiz Roma-Cermen dünyasıyla özdeşleştiriyordu), devrimci Fransa ve metafizik Almanya'ya karşı özel, muhafazakâr-organik bir alternatifti. Anglomanlığı, kendi Slavofil sistemini inşa etmede önemli bir bileşendi.

Homyakov'un İngilteresi: "canlı gelenek" ve "organik muhafazakarlık" ülkesi

İngiltere'yi parlamenterliğin ve burjuva ilerlemesinin anavatanı olarak gören birçok çağdaşı aksine, Homyakov orada başka bir şeyi takdir etti:

Yazısız anayasa ve örflerin üstünlüğü (Common Law): İngiliz devletinin soyut teorilerden (Fransızca gibi) değil, tarihsel gelenekten, eski kurumların organik gelişiminden doğduğunu hayranlıkla karşıladı. Bu, gerçek halk hayatının yazısız, irrasyonel temellere dayandığı fikriyle uyumluydu.

Devrime karşı Burke'ün muhafazakarlığı: Edmund Burke'ün felsefesi, Fransız Devrimi'nin eleştirisi, tarihsel süreklilik ve "ön yargılar" adına yapılan savunması Homyakov'a çok yakındı. İngiltere'de, Burke idealinin gerçekleşmesini - toplumu şiddetli kopuş yerine kademeli reform yoluyla gelişen bir toplum olarak gördü.

Dini özgür düşünür ve İngiliz teolojisinin uzmanı: Derin bir Ortodoks ilahiyatçısı olan Homyakov, sadece Anglikanlığı değil, Puritanlar, Quakerlar, Metodistler gibi İngiliz dini hareketlerinin tarihini de iyi biliyordu. Anglikan ilahiyatçılarla (örneğin William Palmer ile) canlı yazışmalar yaptı, onlara Ortodoksluğun özünü açıklamaya çalıştı. Ünlü eseri "Kilise Bir" ilk kez Batı izleyicisi için Fransızca yayımlandı; bu onun diyalog kurma, izolasyondan kaçınma tutumunu gösterir.

İlginç bir gerçek: Homyakov, Rus entelektüeller arasında ilklerden biri olarak William Langland'ın "Çiftçi Peter'ın Vizyonu"nu derinlemesine inceleyip Rusçaya çevirdi — bu Orta Çağ İngiliz edebiyatının bir anıtıdır ve Homyakov'a göre İngiliz ruhunun derin halk-dini kökenlerini, sonradan gelen rasyonalizmden bozulmamış haliyle yansıtır.

Gündelik yaşamda ve toplumsal konumda Anglomanlık

Homyakov sadece İngiltere üzerine düşünmekle kalmadı — hayatında "İngiliz tarzını" bilinçli olarak benimsedi, bu entelektüel bir protesto ve kimlik biçimiydi.

"İngiliz" toprak sahibi: Bogucharovo mülkünde işleri rasyonel, neredeyse çiftçi usulü yürüttü, İngiliz edebiyatından alınan ileri tarım tekniklerini uyguladı. Safkan hayvan yetiştirdi, makinelerle deneyler yaptı. Bu Rus beylerinin tembelliğine ve düzensizliğine karşı bir meydan okumaydı.

Fiziksel aktivite ve spor kültü: Homyakov parlak bir binici, avcı ve olağanüstü fiziksel güç sahibi olarak tanındı. Bu, entelektüel incelikle fiziksel dayanıklılığı birleştiren İngiliz centilmen idealine uygundu; Fransız salon tipinin şımarıklığına karşı bir duruştu.

Siyasi duruş: Kırım Savaşı (1853-1856) sırasında, İngiltere resmi olarak Rusya'nın düşmanı iken, Homyakov, ateşli bir vatansever olarak "Rusya" adlı şiirini yazdı; içinde şu meydan okuyan satırlar vardı: "Ve sahte bilgelik utanç verici-uşak meyvesi / Önünde yakarız, İngilizlerin sevdiği filizi...". Ancak bu eleştiri gerçek, muhafazakâr İngiltere'ye değil, Ortodoks Rusya'ya karşı "çürümüş Batı" (Fransa) ile ittifak kuran siyasi İngiltere'ye yönelikti. Onun İngiltere sevgisi hayal kırıklığıyla karışık bir sevgi idi.

İngiltere: Rusya ve Batı eleştirisi için bir araç

Homyakov, idealize ettiği İngiltere imajını iki kötülüğün eleştirisi için bir ayna olarak kullandı:

Rusya'yı eleştirmek için: Kendi halkını, İngilizlerde gördüğü iş odaklı, pratik ruh, hukuk saygısı ve kişisel inisiyatif eksikliğiyle suçladı. Rus tembelliği, pratiklikten uzaklık, hukuka saygısızlık — bunların hepsi İngiliz erdemlerinin tam tersiydi.

"Roma-Cermen" Batı'yı eleştirmek için: İngiltere ona Batı'nın homojen olmadığını gösterdi. Fransız Aydınlanmacılarının soyut rasyonalizmine ve Almanların metafizik idealizmine karşı İngiltere sağduyu, ampirizm ve tarihsel özgüllüğe saygıyı simgeliyordu. Böylece anglomanlığı ona Batı'yı sadece reddetmek değil, ince bir ayrım yapmak imkanı verdi.

Yazışmalardan örnek: Homyakov'un mektuplarında sürekli karşılaştırmalar vardır. Bir yandan İngiliz parlamentosunu canlı bir organizma olarak överken, diğer yandan İngilizlerin "kuru hukuki formalizmi"ni, "canlı hakikate" karşı koyduğu için alaycı bir şekilde eleştirirdi. İngiltere onun için karmaşık, çelişkili bir inceleme nesnesiydi, basit bir model değil.

Anglomanlığın sınırları: Ortodoksluk vs. Protestanlık

En önemli ve aşılmaz sınır dindi. Homyakov Anglikan kilisesinin tarihsel dayanıklılığına hayran kaldı, ancak genel olarak protestanlığı (İngiliz biçimleri dahil) Batı rasyonalizminin mantıksal sonucu olarak gördü; bu da kilisenin birliğinin kopuşuna ve inançta bireyselliğe yol açtı. Anglikanlarla diyaloğu, onların "eksik halkasını" Ortodokslukta göstermek için bir çabaydı. Böylece İngiltere dini açıdan onun için son nokta değil, gerçeğin Ortodoksluğun farkına varılmasına giden yolda bir duraktı.

Sonuç: Angloman olarak Rus düşünür

A. S. Homyakov'un anglomanlığı Slavofilizmden bir sapma değil, ayrılmaz ve üretken bir parçasıdır. Bu, erken Slavofilizmin basit bir milliyetçilik ve Avrupa'nın reddi olmadığını; Ortodoks-Rus bilincinin perspektifinden Batı mirasının yeniden değerlendirilmesine yönelik karmaşık bir entelektüel proje olduğunu gösterir. İngiltere, tarihsel yolunun benzersizliği nedeniyle Homyakov için en karmaşık ve ilginç "öteki" oldu — Latin rasyonalizminin ve devrimci kopuşun aşırılıklarından kaçınmış, geleneğin ruhunu koruyan bir toplum.

Onun tutkusu kültürel bir yansıma ve kendini tanıma biçimiydi. İngiltere'yi incelerken, hem Rus eksikliklerinin eleştirisi hem de Rusya'nın özel, organik yoluna olan inancını doğrulayan argümanlar aradı ve buldu; bu yol İngiliz idealini bile aşmalı, Ortodoks birlik ve sevgi ilkeleriyle zenginleştirmeliydi. Homyakov-angloman, gerçek Rus düşüncesinin her zaman diyalog içinde doğduğunu gösterir — özellikle bu diyalog gerilimli ve seçici olduğunda bile. Mirası, kendi olanı sevmenin yabancı olana nefret gerektirmediğini, aksine onun derin, düşünceli ve eleştirel anlaşılmasını gerektirdiğini hatırlatır.

Permanent link to this publication: