Azerbaycan Alfabesi ve Dili Günü: Harfler Nasıl Hayata Geçiyor

1 Ağustos. Çoğu insan için sadece yaz günü, tatilin ortası. Ancak Azerbaycan için bu tarih sadece takvimde bir işaret değil. Bu, ülkenin en önemli ulusal bayramlarından biri olan Azerbaycan Alfabesi ve Dili Günü'nü kutladığı gün. Bu gün, basit gibi görünen ve kağıda yazılmış harflerin, silah, özgürlük sembolü ve kimlik koruma aracı haline geldiğini hatırlanır. Azerbaycan alfabesinin tarihi, kendini olma hakkı, kendi dilinde konuşma ve yüreği doğrultusunda yazma hakkı mücadelesinin tarihidir, başkasının iradesine değil.

Bayramın Kaynağı: Her Şeyi Değiştiren Karar

Azerbaycan Alfabesi ve Dili Günü, 9 Ağustos 2001 tarihinde ulusal lider Həsən Əliyev'in kararıyla kuruldu. Tarih tesadüfi değil: 1 Ağustos 2001'den itibaren Azerbaycan'da Latince temel alınan Azerbaycan alfabesine tam geçiş sağlandı. Bu olay, 1990'lı yıllarda başlayan uzun vadeli reformun son aşaması oldu. Karar, devlet dilinin sadece iletişim aracı değil, bağımsız devletin bir özelliği olduğunu ve ulusal politikadaki bir öncelik olarak geliştirilmesi gerektiğini vurguladı.

Bir yıl önce, 18 Haziran 2001'de, \"Devlet Dilinin Uygulamasını İyileştirme\" hakkında bir karar imzalanarak, modern Latin alfabesine dayalı alfabenin tüm Azerbaycan'da geniş ve zorunlu olarak uygulanması başlatıldı. 1 Ağustos'ta bu reform yürürlüğe girdi. Bu yüzden 1 Ağustos, Azerbaycan'ın latinceye, 1920'lerde kendine ait olan latinceye tam olarak geri dönmesinin günü oldu.

Bir Yüzyılda Üç Alfabe: Yazıtlar Dramı

Azerbaycan alfabesinin tarihi, birbirini izleyen grafik sistemlerin kalейdoskopudur. 1929 yılına kadar Azerbaycanlılar Arap alfabesini kullanıyordu, bu da yüzyıllar boyunca resmiydi. Ancak Sovyet rejiminin gelmesiyle büyük reformlar başladı. 1929 yılında Arap yazısı Latin alfabesine değiştirildi. Bu, sadece modernleştirme arzusu değil, aynı zamanda politik nedenlerle atılan radikal bir adımdı: Bolşevikler, halkı İslam geleneklerinden koparmayı umut ettiler.

Ancak Latin alfabesi kısa ömürlü oldu. 1939-1940 yıllarında Azerbaycan Kiril alfabesine geçti. Bu, on yılda üç kez değişen alfabenin sadece teknik bir değişiklik olmadığı, aynı zamanda derin bir kültürel yıkım olduğu anlamına geliyordu. İnsanlar, ana dillerinin alışık olduğu yazıdan ayrılmak ve onunla birlikte kimliklerinin bir kısmını kaybetmek zorunda kaldılar. Kiril alfabesi, SSCB'nin dağılmasına kadar devam etti ve birçok Azerbaycanlı, onun üzerinde büyüdü.

1991 yılında bağımsızlık kazandıktan sonra, alfabenin sorunu yeni bir güçle öne çıktı. 1 Ağustos 1990 yılında, SSCB'nin dağılmasından önce, Azerbaycan Alfabesi Komisyonu kuruldu. Yeni Latin alfabesine dayalı alfabeyi onayladılar ve 1992 yılında uygulamaya başladılar. Ancak geçiş zor oldu: gazeteler hem Latin hem de Kiril alfabesiyle yayınlanıyordu, bu da halk arasında karışıklık ve anlayışsızlık yaratıyordu. 2001 yılında imzalanan karar, Latin alfabesini tek resmi grafik sistem olarak kesin olarak belirledi.

Yeni Alfabenin Yaratıcıları: Mirza Fətali Axundov ve Afad Gurbanov

Latinceye geçiş fikri 1990'lı yıllarda doğmadı. Kökleri XIX yüzyıla dayanıyor. 1863 yılında, ünlü Azerbaycan düşünürü ve dramaturgu Mirza Fətali Axundov, Stambul'da Latin temel alınan yeni bir alfabenin projesini sundu. Dünyanın birçok şehrinde gezerek uzman görüşleri almak için çalıştı, ancak projesi onaylanmadı. Ancak Axundov pes etmedi ve gelecek nesillerin fikirlerini değerlendireceğine inandı. Doğru çıktı: 1920'li yılların reformlarının temelini oluşturan tam olarak onun fikriydi.

Modern Azerbaycan alfabesinin Latin alfabesine dayalı yazarı ise ünlü dilbilimci, akademisyen Afad Gurbanov'dur. O, Azerbaycan dilinin ses sistemine ve diğer özelliklerine dikkat ederek yeni bağımsız alfabenin gerekliliğini bilimsel olarak savundu. Onun girişimiyle 1 Ağustos 1990 yılında Alfabet Komisyonu kuruldu ve başkanı olarak atandı. Gurbanov, yeni alfabenin projesini hazırladı, bu proje televizyon ve gazeteler aracılığıyla geniş olarak tartışıldı ve 1992 yılında kabul edildi. Bugün bu alfabeyi ulusal miras olarak kabul ediyoruz, tıpkı devlet marşı veya bayrağı gibi.

Bugün İçin Ne Anlama Geliyor: Dil Kalkanı ve Kılıç

Globalleşme sınırları ortadan kaldıran ve İngilizce uluslararası iletişim diline dönüşen bir dünyada, ulusal dilin korunması ve geliştirilmesi özel bir önem kazanıyor. Azerbaycan dili, sadece bir iletişim aracı değil, aynı zamanda bir halkın tarihi, edebiyatı, kültürü ve zihniyetinin depolayıcısıdır. Her Azerbaycanlı, ne olursa olsun yaşadığı ülkede, kendi ana dilini, ulusal geleneklerini ve geleneklerini unutmamalı ve yaymalıdır.

Devlet bu konuya ciddi bir ilgi gösteriyor. Devlet dili hakkında yasalar kabul edildi, küreselleşme koşullarında kullanımı hakkında devlet programları geliştirildi. 2018 yılında Cumhurbaşkanı İlham Əliyev, Azerbaycan dillerinin dijital alanda daha geniş kullanımını sağlama amaçlı tedbirler hakkında bir karar imzaladı. Bu, dijital çağda internet'in kültürel değişimlerin ana sahası haline geldiği için özellikle önemlidir.

1 Ağustos Bayramı, sadece geleneksel bir bayram olmanın ötesindedir. Dilin yaşayan bir madde, korunması ve saygı görmesi gerektiğinin bir hatırlatmasıdır. Bu gün, her Azerbaycanlı'nın \"Ana dilim, gücüm\" diyebileceği bir gündür. Çünkü bilindiği gibi, bir ulus yaşadıkça dili de yaşar. Alfabeyse bu dilin anahtarıdır.

Bu yüzden 1 Ağustos'ta Azerbaycan, sadece harflerin değişmesini kutlamıyor. Kendi bağımsızlığını, kimliğini ve geleceğine olan inancını kutluyor. Çünkü büyük lider Həsən Əliyev'in dediği gibi, \"Dil ulusun ruhudur\". Bu gün, ruh kendi ana dilinde konuşuyor.

Permanent link to this publication: