Napolyon Savaşları (1803–1815) Avrupa'yı temelden sarsmıştır. İmparatorluklar çöküşe uğramış, sınırlar yeniden çizilmiş, milyonlarca asker ve sivil hayatını kaybetmiştir. Ancak XX yüzyılın Büyük Savaşları'na kıyasla, Napolyon'un hafızası net bir korku yaratmamaktadır. Birilerine korkunç bir yaratık, diğerlerine ise bir geni, üçüncülerine ise trajik bir kahraman olarak bakılır. Her Avrupa ülkesinde Napolyon Savaşları'nın hafızası, ulusal efsaneler ve tarihsel deneyimlerle renklendirilmiştir. Bu makale, Avrupa'nın savaş meydanları, müzeler ve zihinsel haritalarına bir yolculuktur.

Fransa: kültten tartışmaya

Fransa'da Napolyon uzun süredir ulusal bir kahraman ve neredeyse kutsal olarak görülüyordu. İmparator, lüks bir kubbe altında İnsanlıklar Sarayı'nda gömülmüştür. 1840 yılında buraya taşınan cesedi, Saint Helena Adası'ndan buraya getirilmiş ve bu, ulusal uzlaşma eylemi olarak görülmüştür. Ancak XXI yüzyılda tutum daha eleştirel hale gelmiştir. 2021 yılında Cumhurbaşkanı Macron, mezarına çelenk bırakmasına rağmen, Napolyon'un Fransız kolonilerinde köleliği yeniden canlandırdığını ve milyonlarca insanın ölümünden sorumlu olduğunu söylemiştir. Ancak Fransız ders kitapları hala askeri zekâsına taziyeler sunar ve "Rusya Seferi" epik olarak öğretilir. Napolyon'un halk arasındaki kültü artık eski gibi değil, ancak "küçük subay" imajı hala kimlik bir parçası olarak kalır.

Rusya: 1812 yılına karşı savaş olarak birleştirme noktası

Rusya'da Napolyon, düşman ve "on iki dil" olarak bilinir. 1812 yılına karşı savaşın hafızası, askeri kayıplardan çok bir mucizevi kurtuluş ve halkın birliği olarak bilinir. Ana anıt, Hristos Kutsal Kurtarıcısı Kilisesi'dir (ilk olarak zafer için inşa edilmiştir). Bородینo Sahası, askeri tarih kulüplerinin ziyaret ettiği bir yerdir. Tolstoy, "halk savaşının kütüğü" efsanesini yaratmıştır. Sovyet zamanında vurgu, Kütüzuva'nın partizan hareketi ve komutanlığı sanatına kaydırılmıştır. Post-sovyet Rusya'da 1812 yılı hafızası, özellikle "1812: Ulan Baladası" (2012) filmi ve büyük ölçekli yeniden canlandırmalar sonrası milliyetçilik eğitiminin bir parçası haline gelmiştir. Napolyon burada düşman, ancak saygıdeğer bir düşman, güçlü bir düşmandır.

Almanya: kurtuluş savaşı ve çatışmalar

Almanlar için Napolyon Savaşları, aşağılanma (istilâ, vergi, yağma) ve ulusal bilinçlenmenin doğuşu zamanıdır. "Kurtuluş Savaşı" (1813-1815) Napolyon'a karşı, Alman milliyetçiliğinin yükselmesine ve sonunda 1871 yılında birleşmeye yol açmıştır. Lepzig'deki "Halkların Savaşı" Anıtı (Avrupa'nın en büyük anıtı) Alman zaferinin tapınağıdır. Ancak İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Kurtuluş Savaşı'nın hafızası rahatsız edici hale gelmiştir: çünkü o dönemde yükselen milliyetçilik, XX yüzyılın felaketine yol açmıştır. Bu yüzden bugün Almanlar Napolyon mirasına ikiyüzlü bir yaklaşım sergiliyor: bir yandan tirana karşı savaşın rolünü kabul ederken, diğer yandan askeri ruhun övgüsünden korkuyorlar. Okul ders kitaplarında savaşın korkunçluklarına vurgu yapılır.

İspanya: bağımsızlık savaşı olarak ulusal efsane

İspanya'da Napolyon Savaşları, "Bağımsızlık Savaşı" (1808-1814) olarak hatırlanır. Napolyon, İspanyolara kendi kardeşi Joseph Bonaparte'yi zorla getirmiş ve bu, partizan savaşına (gerilla) yol açmıştır. 2 Mayıs 1808 yılında Madrid'deki ayaklanma, Fransızlar tarafından bastırılmış ve Goya'nın "3 Mayıs 1808'de Ayaklanmacıların Namluyla Vurulması" adlı tablosunda kalıcı hale getirilmiştir. Bu tablo, İspanyol direnişinin sembolü haline gelmiştir. Bu savaşın hafızası, işgalcilerin zulmü ve sıradan insanların kahramanlığı olarak bilinir. Her yıl 2 Mayıs'ta Madrid'de yeniden canlandırma etkinlikleri düzenlenir. İspanyol tarih yazınında Napolyon, net bir kötü adam ve işgalci olarak bilinir.

İngiltere: Trafalgar ve Waterlooda gurur noktaları

İngiltere (İngiltere)'de Napolyon Savaşları'nın hafızası, deniz ve karada kazanılmış zaferler olarak bilinir. Trafalgar (1805) - Nelson'ın ölümü, ancak Fransız-İspanyol donanmasının yenilgisi. Waterlooda (1815) - Napolyon'un nihai yenilgisi. Wellington Dükü ulusal kahramandır. Londra'da Nelson Sütunu (Trafalgar Meydanı'nda) ve Wellington Heykeli (Hyde Park'ta). Kontinental Avrupa'dan farklı olarak, İngilizler Napolyon'u ciddi bir düşman olarak görmelerine rağmen, aşırı bir duygusallık yaşamazlar. Onlar, istilâ edilmemiş olmalarını ve donanmalarının denizlerde hakimiyetini iddia etmelerini gurur duyurlar. Ders kitaplarında stratejik üstünlük ve Napolyon'un Avrupa'nın özgürlüğüne tehdit oluşturduğunu vurgulamak önemlidir.

Avusturya ve Preuss: yenilgilerin dersleri

Avusturya için Napolyon Savaşları, aşağılanma serisi: Austerlitz (1805), Kutsal Roma İmparatorluğu'nun dağılması, Napolyon'un Avusturya prensesi Maria-Luiza ile evlenmesi. Avusturyalılar uzun süre bu olayları unutamamıştır. Bugün, savaşın hafızası, Schönbrunn Sarayı (Napolyon'un yaşadığı yer) ve ordu müzesi etrafında yoğunlaşmıştır. Preuss (bugünkü Almanya) için hafıza, reformlarla (Schwarzenberg, Gneizena), lânverin kurulması ve ordunun yeniden canlandırılmasıyla ilişkilidir. Preuss kralı III. Friedrich Wilhelm, savaşta yer alan vatandaşlara özgürlük vaat etmiş, ancak vaatlerini yerine getirememiştir, bu da daha sonra devrimci duygulara yol açmıştır. Bu yüzden burada hafıza karmaşıktır: milliyetçilik, hayal kırıklığıyla karışmıştır.

Savaş meydanları müzeler olarak

Waterlooda (Belçika) - ana turistik yer. Orada Aslan Tepesi (yaralı Orange Prensi'ne adanmış anıt) bulunmaktadır. Her 5 yılda bir müze, yeniden canlandırma. Bородino (Rusya) - yıllık festival, binlerce yeniden canlandırma sanatçısı. Lepzig (Almanya) - "Halkların Savaşı" Anıtı (1913 yılından beri). Austerlitz (Çekya) - "Barış Mezarlığı" anıtı. Tüm bu meydanlarda, acı ve romantizmin bir karışımı hüküm sürer.

Napolyon sinema, edebiyat ve sanatta

Binlerce kitap, yüzlerce film. "War and Peace" (Tolstoy)'dan "Napoleon" (Ridley Scott, 2023) na kadar. İmaj, korkunç bir yaratıktan romantik bir isyankara değişir. Popüler kültürde Napolyon Savaşları sıkça estetize edilir (münferitler, şapkalar, kamp yerleri). Müzeler (Paris Askeri Müzesi, Viyana Askeri Tarih Müzesi) devasa koleksiyonlar içerir. Bu, görsel hafızayı oluşturur, bu da bazen tarihsel gerçeklerden daha önemlidir.

Tartışmalı anlar: Napolyon'un "iptali"?

Son yıllarda Avrupa'da bir tartışma başlamıştır: Napolyon'un anıtlarını kaldırmak mı gerekiyor? Köleliği yeniden canlandırdı, orduları yağmaladı ve tecavüz etti. 2020 yılında Lyon'da Napolyon generalinin heykeli yıkılmıştır. Fransa'da, sokak isimlerinin değiştirilip değiştirilmeyeceği tartışılırken, çoğu anıt hala durur, ancak açıklamalı tabelalarla. Hafıza kültürü statik değildir, modern değerlerin baskısı altında değişir.

Avrupa'da Napolyon Savaşları'nın hafızası, herkesin kendi bakış açısına sahip olduğu bir mozaiktir. Fransızlar kendi imparatorlarını, Almanlar kurtarıcıları, İspanyollar kahraman partizanları, Ruslar zaferli halk olarak hatırlar. Napolyon, hem birleştirici hem de bölücü bir Avrupa arkeolojik nesnesi haline gelmiştir. Bu belki de en büyük mirasıdır.

Permanent link to this publication: