Марк Шагal'ın tablolarında özgürlük: sanat, gerçeklik hücresinden kaçış olarak

Марк Шагал, kimisiyle karıştıramayacağınız bir sanatçıdır. Tabloları bir bakışta tanınabilir: uçuşan sevgililer, başaşağı evler, yeşil yüzler, kızıl sazıcılar. Bu dünya, fizik kanunlarına değil, duyguların kanunlarına tabidir ve bize hem fantastik hem de inanılmaz derecede yabancı gibi geliyor. Ancak, senaryolardan uzaklaşır ve içeriye bakarsanız, Şagallar'ın ana kahramanı sevgi ve Vitebsk değil, özgürlük olduğunu anlayacaksınız. Zaman, gerçeklik, ölüm, sınırlar ve hatta sanatın özgürlüğünden kurtulma.

Gravitasyondan özgürlük: uçuş, ruhun durumu olarak

Şagal'ın en tanınmış motivi, uçuşan insanlardır. Onlar sadece fizik kanunlarını ihlal etmiyorlar, onları kolayca ihmal ediyorlar, sanki gravite onlar için sadece bir rahatsızlık gibi. Onun tablolarında uçuşan sevgililer, uçuşan koyunlar, uçuşan müzisyenler ve hatta tamamen şehirler var. Ancak bu sihir değil ve surrealist zekâ oyunu değil. Bu ruhun durumu.

Şagal için uçuş, var olma biçimi. Uçuşan insanları çizmek, izleyiciyi şaşırtmak için değil, kendisinin özgür hissettiği için çizdi. Yaşamın bağlarından, yükümlülüklerden, zamanın özgür olduğunu hissettiği için çizdi. Onun dünyasında sevgi yerden yükselir, hatıralar şehrin üzerinde asılır, namaz kanatlar olur. Bu metafor değil, içsel deneyimin somut ifadesi. Şagal'ın özgürlüğü, bir hak değil, kendisini her şeye rağmen olma yeteneği.

Gerçeklikten özgürlük: Şagal'ın dünya kanunlarını yeniden yazması

Şagal sadece kuralları ihlal etmiyor, kendi dünyasını yaratıyordu. Bu dünyada insan mavi olabilir, sütun yeşil olabilir, ev başaşağı olabilir. Bu dünyada geçmiş ve gelecek aynı anda var olabilir, ölüler yaşayanlarla konuşabilir. Bu utanç değil, özgürlük.

«Dünyayı yalnızca yüksekten gördüm» dedi. Bu yükseklik fiziksel değil, ruhsaldır. Bu, geleneklerin, korkuların, «şu şekilde yapılır» olarak bilinen şeylerin üzerinde yükselen bir bakış. Şagal gerçekliği illüstre etmiyor, kendi kanunlarına göre yeniden yaratıyordu. Bu anlamda sanatı, tımarat, sıradanlık, gerçeklerin tiranisi karşıtı bir eylemdir. İzleyiciye, dünya, bizim alışık olduğumuz gibi olmayabileceğini gösterdi. Bu, özgürlüğünün ana dersi.

Zamanın özgürlüğünden: Vitebsk, sonsuz şimdi olarak

Şagal'ın tablolarında zaman özel bir şekilde akar. Çocukluğunun şehri Vitebsk, bir harita üzerindeki bir şehir değil, ruhu. Yaşlanmaz, yıkılmaz, değişmez. Şagal, Paris veya New York'ta yaşarken bile tekrar tekrar ona geri dönerdi. Onun için Vitebsk bir yer değil, bir durumdu — sonsuz «şimdi», kendisini orada hissettiği bir durum.

Bu da bir özgürlüktür — zamanın özgürlüğü. Şagal, anahronizmlerden korkmadı: bir tabloda bir haham ve avangard tiyatrosu, eski bir Yahudi mahallesi ve uzay alanları yan yana olabilir. Zaman çizelgesine uymadı, çünkü sanatı zamanın dışında. Anlamayan sanat asla eskileşmez, çünkü ebediyeti konuşur. Bu inanç, ebediyet de bir özgürlük formudur.

Sanat kurallarından özgürlük: kübism ve surrealizm arasında

Şagal avangardın çağdaşıydı, ancak asla onun takipçisi olmadı. Hiçbir gruba sığmadı: ne kübizme, ne futurizme, ne de surrealizme. Surrealizmin «baba»sı André Breton, onun etkisini tanıdı, ancak Şagal her zaman kendine özgü kaldı. İhtiyacı olanı alır, geri kalanını atardı.

Bu da bir özgürlüktür — sanat dogmalarından özgürlük. Şagal, yeni bir dil aramak için yeni olma arzusu duymadı. İçsel dünyasını ifade edebilecek bir dil aradı. Stilleri değil, kendisini çalıştırdı. Bu nadir bir kalite — çağların oluştuğuken kendini korumak. Modadan, eleştiriden, beklentilerden özgürdü. Bu yüzden sanatı canlı kaldı.

Ulusal sınırlardan özgürlük: dünya için Yahudi sanatçısı

Şagal Yahudi idi, ancak sanatı geniş anlamda «ulusal» değildi. Evet, Yahudi sembolleri, İncil figürleri, yidiş dili kullandı. Ancak etnik sanatın sınırlarına kısıtlı kalmadı. Yahudi deneyimini evrensel hale getirdi. Onun kızıl sazıcıları sadece Yahudi müzisyenler değil, herkesin özgürlük ve acı simgesi. Onun uçuşan sevgilileri sadece Bella değil, herkesin sevgi bilen biri.

Şagal uzun bir yaşam sürdü, sürgünlerle dolu: Rusya, Fransa, ABD, yine Fransa. Bir ülkeye bağlılık duymaktan özgürdü, ancak yine de kendi vatanını kendinde taşıdı. Bu, onun dünya görüşünün anahtarı: özgürlük, köklerden ayrılmak değil, her yerde kök salmak yeteneği. Sanatı, herkesin anlayabileceği bir dilde konuştu, çünkü insan hakkında konuştu.

Sonuç: Şagal'ın nefesi olarak özgürlük

Марк Шагал'ın tablolarındaki özgürlük, bir tema değil, hava. Her çizgiyi, her rengi, her imgeyi süslüyor. Özgürlük hakkında yazmadı — özgürce yazdı. Kötücül, naif, duygusal, trajik olmak korkusu duymayan bir sanat. Kendi kendine korkmayan bir sanat.

Şagal bize özgürlüğü gösterdi: sınırları olmadığında değil, sınırları fark etmediğinizde özgürlük. Şehrinizi büyüdüğünüzde, ilk kez görebileceğiniz bir şehirde uçtuğunuzda özgürlük. Yeşil bir sütun çizdiğinizde, onun ruhunuzda yeşil olduğunda özgürlük. Geçmişi ve geleceği, yaşamı ve ölümü, gerçekliği ve rüyayı karıştırabileceğinizde özgürlük. Bu gerçek özgürlük — her şeye rağmen kendiniz olma. Şagal'ı hatırladığımız sürece, bu özgürlüğü hissedebiliriz - en azından bir an için.

Permanent link to this publication: